Jacht utrzymuje kurs, żagle są prawidłowo ustawione, a mimo to jednostka stopniowo oddala się od wybranego punktu na brzegu. Początkujący żeglarz może uznać, że popełnił błąd podczas sterowania. Tymczasem przyczyną często jest dryf, czyli zjawisko związane z oddziaływaniem wiatru na jednostkę. Jego zrozumienie pomaga dokładniej planować trasę i bezpieczniej wykonywać manewry.
Czym jest dryf jachtu i dlaczego powstaje?
Podczas żeglugi wiatr wywiera nacisk na żagle, kadłub i takielunek. Część siły aerodynamicznej napędza jacht do przodu, natomiast część działa poprzecznie, spychając jednostkę w stronę zawietrzną, czyli przeciwną do kierunku, z którego wieje wiatr.
To boczne przemieszczanie się jachtu względem otaczającej go wody nazywamy dryfem bocznym lub znosem od wiatru. Powoduje ono różnicę między kierunkiem, w którym wskazuje dziób, a rzeczywistym kierunkiem ruchu jednostki przez wodę. Różnicę tę określa się jako kąt dryfu.
Zjawisko występuje również podczas prawidłowego prowadzenia jachtu. Samo utrzymywanie steru w jednej pozycji nie wystarczy więc, aby jednostka poruszała się dokładnie wzdłuż wyznaczonej linii.
Od czego zależy wielkość dryfu?
Nie każdy jacht zachowuje się tak samo. Na wielkość znosu wpływają przede wszystkim siła i kierunek wiatru, prędkość jednostki oraz konstrukcja jej części podwodnej.
Miecz lub kil ogranicza boczne przemieszczanie się kadłuba. Podczas ruchu woda opływa te powierzchnie, a powstająca siła hydrodynamiczna przeciwdziała znoszeniu jachtu.
Problem nasila się, gdy jednostka traci prędkość. Przy słabszym opływie miecz lub kil mniej skutecznie przeciwdziała sile bocznej. Dlatego podczas żeglugi na wiatr, szczególnie po nadmiernym wyostrzeniu, jacht może wyraźnie przesuwać się na zawietrzną.
Zależności te łatwiej zrozumieć podczas zajęć praktycznych. Kurs żeglarski pozwala poznać reakcje jednostki na zmiany ustawienia żagli, steru oraz prędkości.
Jak odróżnić dryf od znoszenia przez prąd wody?
Nie każde odchylenie od planowanej trasy wynika z działania wiatru. Na rzekach, morzach i niektórych akwenach śródlądowych jacht może przemieszczać się również pod wpływem prądu wody.
Trzeba rozróżnić trzy pojęcia:
- Kierunek dziobu – wskazuje, w którą stronę zwrócona jest oś jachtu.
- Kurs przez wodę – określa rzeczywisty kierunek przemieszczania się jednostki względem wody.
- Kurs nad dnem (COG) – pokazuje kierunek przemieszczania się względem powierzchni Ziemi, uwzględniający również wpływ prądów.
GPS pokazuje kurs nad dnem, dlatego sama różnica między wskazaniem COG a kierunkiem dziobu nie pozwala dokładnie określić wielkości dryfu spowodowanego wiatrem.
Jak rozpoznać dryf podczas żeglowania?
Najprostszym sposobem jest obserwowanie stałych punktów na brzegu. Jeżeli dziób pozostaje skierowany na wybrany obiekt, ale jacht stopniowo przemieszcza się względem niego na bok, może to świadczyć o znoszeniu.
Pomocna bywa również obserwacja kilwateru, czyli śladu pozostawianego za rufą. Jego kierunek może wskazywać, że jednostka porusza się pod kątem do swojej osi.
Doświadczony sternik nie ocenia jednak sytuacji wyłącznie na podstawie jednego sygnału. Uwzględnia siłę wiatru, prędkość jachtu, możliwy prąd oraz odległość od przeszkód.
Jak ograniczyć dryf i utrzymać zamierzony kierunek?
Całkowite wyeliminowanie dryfu podczas żeglugi pod żaglami zazwyczaj nie jest możliwe. Można jednak ograniczyć jego wielkość i uwzględnić go podczas prowadzenia jednostki.
Pomagają w tym prawidłowe ustawienie żagli, utrzymywanie odpowiedniej prędkości oraz właściwe położenie miecza w jachtach mieczowych. Sternik powinien również unikać nadmiernego ostrzenia, które prowadzi do utraty prędkości i zwiększenia znosu.
Jeżeli jacht dryfuje na zawietrzną, można odpowiednio skorygować kierunek dziobu w stronę nawietrzną. Wielkość poprawki zależy od aktualnych warunków.
Umiejętność przewidywania dryfu rozwija się przede wszystkim podczas samodzielnego sterowania. Obserwowanie zachowania jachtu przy różnych kursach względem wiatru uczy właściwych reakcji. Dzięki temu sternik potrafi prowadzić jednostkę po zamierzonej trasie, zamiast kierować się wyłącznie tym, gdzie wskazuje dziób.